Mariaplaats 14 – sociëteit “De Vereeniging” door Hans-Peter Lassche.

Sinds 1872 is sociëteit “De Vereeniging” (opgericht in 1869) de trotse eigenaar van het voormalige kanunnikenhuis aan de Mariaplaats 14. Een voormalig kanunnikenhuis – dat betekent inderdaad een geschiedenis die veel verder teruggaat. In de elfde eeuw werd op de huidige Mariaplaats de immuniteit van Ste Marie gesticht met de Mariakerk, ongeveer op de plek van het huidige conservatorium, als middelpunt. Binnen een immuniteit gold het kerkelijk gezag; men was “immuun” voor het wereldlijk gezag. Aan een immuniteit, maar ook aan veel andere kerken waren kapittels verbonden, bestaande uit kanunniken. Daar waar kanunniken eerst gemeenschappelijk leefden, werd het vanaf de elfde eeuw gebruikelijk om in eigen huizen te wonen. Mariaplaats 14 was een van de vijf kanunnikenhuizen aan de noordkant van de Mariakerk, maar ook aan de zuidkant stonden vijf van deze huizen. Van de eerste kanunnikenhuizen is vrijwel niets bewaard gebleven, maar vanaf de twaalfde eeuw begon men meer en meer in steen te bouwen en in de veertiende eeuw werd het hoofdhuis aan de Mariaplaats 14 gebouwd. Eerst als een begane grond met een zolder; later is er een verdieping tussen geplaatst. De beroemdste bewoner van Mariaplaats 14 was ongetwijfeld de schilder en kanunnik Jan van Scorel, hij woonde in 1530 kort in het pand. Na de Reformatie werden de immuniteiten opgeheven en in de decennia daarna werden de uren rond de voormalige immuniteit afgebroken en sloten gedempt. De Mariaplaats werd volwaardig onderdeel van de stad met een zeer populaire markt. De kapittels werden protestants en bleven officieel tot 1811 bestaan, hoewel kanunnik inmiddels weinig meer dan een eretitel was. Totdat De Vereeniging het pand in 1872 aankocht, waren verschillende vooraanstaande Utrechtse families voor korte of langere tijd eigenaar. De sociëteit gaat respectvol en behoedzaam met dit prachtige, Utrechtse erfgoed om, maar is tegelijk verantwoordelijk voor een aantal ingrijpende wijzigingen. Zo is de grote Voorzaal eind negentiende eeuw aangebouwd. Het oorspronkelijke hoofdhuis stond als het ware “dwars” op de Mariaplaats. In 2018 is de aanbouw aan de achterzijde in gebruik genomen. Sociëteit “De Vereeniging” hoopt nog lang van het pand te mogen genieten en draagt het, inclusief de rijke geschiedenis, steeds over aan een nieuwe generatie. Op Open Monumentendag tonen wij ons pand met trots aan onze mede-Utrechters.